Uitgekiende oplossing voor Gents koetshuis
Beschermd monument stelt specifieke eisen
Het was geen vanzelfsprekende opdracht, de verwarming en koeling van het voormalige Koetshuis in het hof van Ravenstein, nabij de Sint-Michielskerk in hartje Gent. Dat had niet alleen te maken met het beschermd statuut van het historische gebouw. Ook de krappe deadline en de bestemming van het gebouw leverden bijkomende moeilijkheden op. De verwarming en koeling moesten worden weggewerkt in de binneninrichting, die zelf volledig demonteerbaar is. Oorspronkelijk dacht men eraan een VRV te plaatsen maar de omwonenden vreesden voor geluidsoverlast. Uiteindelijk werd gekozen voor een geluidsarme oplossing die zowel koelt als verwarmt. Door Koen Mortelmans
Historisch gebouw
In de vijftiende eeuw woonde hier de hertogelijke familie van Kleef, waarvan sommige leden toen een vooraanstaande politieke rol speelden. De hertogen van Kleef waren ook heren van Ravenstein, vandaar de naam Hof van Ravenstein. Het complex omvatte toen een groot gebied. Later werd de zone in kleinere percelen verdeeld. Het koetshuis werd in 1726 opgericht door de toenmalige Gentse schepen Emmanuel della Faille. De stijlkenmerken die nu nog domineren, zijn typisch voor de toenmalige stijl: pilasters met kapitelen, nagenoeg identieke geveltraveen en een mansardedak. \"Dagelijkse coordinatie met de schrijnwerkers was absoluut noodzakelijk omdat alles in kasten moest worden verwerkt\"
Tegen de jaren tachtig van vorige eeuw waren de gebouwen verkommerd of werden ze op zijn minst niet optimaal benut. De stad Gent ging zich ermee bemoeien, met de bedoeling één samenhangend complex te vormen, in het midden van het stadscentrum.
Totaalproject
Een en ander liep niet van een leien dakje. Op zeker ogenblik weigerde het schepencollege zelfs een bouwvergunning uit te reiken voor een ontwerp dat het eerder zelf had laten opstellen en had goedgekeurd. Maar uiteindelijk werd er toch een geslaagd renovatieproject voor de hele buurt gerealiseerd. Het koetshuis werd in 1996 binnen dat totaalproject geïntegreerd. Het kreeg een bestemming als kantoor voor een vastgoedonderneming. Voor dergelijke bedrijven vormt het eigen kantoor meer dan een gewoon visitekaartje. \"We moesten binnen heel wat beperkingen werken\", getuigt ontwerpster Stephanie Vermeersch (Verbont v.o.f.). \"Niet alleen was er geen ruimte voor een stookplaats, er mocht ook niet geraakt worden aan de muren van dit beschermde pand. We moesten de verwarming en koeling wegwerken in de binneninrichting, die zelf ook volledig demonteerbaar is. Ook langs de buitenkant moesten we rekening houden met strikte beperkingen.\"
\"Aanvankelijk was het de bedoeling hier een VRV te plaatsen\", merkt Luc Van Houtte (studiekantoor Soumie Air Technic) op. \"Maar de omwonenden vreesden voor geluidsoverlast. Daarom verzette de stad zich in principe tegen het gebruik van buitenunits. Een soortgelijk probleem had ik al meegemaakt tijdens de bouw van het nabijgelegen parkeergebouw. Dat hebben we opgelost door een bijkomende geluidsafscherming met een kleppensysteem van Renson.\"
Decibels
\"Bij gebruik van een VRV zouden er drie toestellen geplaatst moeten worden\", berekent Martin Van Hoey (Climacon). \"Die zouden samen voor een geluid van 64 decibel gezorgd hebben. Dat is meer dan de overheid wou toelaten. Met onze Energy Raiser blijft het beperkt tot 54 decibel. Daarvoor moeten we niet eens de Super Low Noise-versie gebruiken. De gewone Low Noise volstaat.\"
Maar dat was niet de enige reden waarom de keuze op dit toestel van Climaveneta viel. \"Wegens het beperkte volume zag men liever geen ketel en schouw, maar wel een installatie die tegelijk kan koelen en verwarmen. We bestrijken met 40 toestellen in deze reeks het hele vermogensgamma van 34 tot 617 KW, in freon 407C en 134A. Daarom kan het concept in kleine tot grote gebouwen toegepast worden.\"
\"Het is mogelijk om een gebouwbeheersysteem van eender welk merk aan te sluiten, met individuele keuzemogelijkheden op elke ventilo. Bij een klassieke driepijps-VRV is dat niet mogelijk. De Energy Raiser is bovendien een vrij eenvoudig systeem. Het kan niet alleen aangebracht worden door een koelingsspecialist, maar ook door klassieke verwarmingstechnici. De elektronische sturing is wat gecompliceerder, maar ze is identiek voor het hele gamma.\" Het is ook een onderhoudsvriendelijk systeem. Belangrijk is wel dat de allereerste onderhoudsbeurt niet te lang op zich laat wachten. Want de Gentse installatie werkte al toen er nog andere inrichtingswerken in het gebouw werden uitgevoerd. Dat was erg belastend voor de filters.
Energiebesparend
De combinatie van koelen en verwarmen in één enkel toestel bespaart niet alleen plaats, maar door de warmtewisseling ook veel energie. Een omschakeling zomer winter is overbodig. De Energy Raiser maakt in principe ijswater van 7-12 °C en warm water van 40-45 °C voor vierpijpsventiloconvectoren. \"De installatie werd berekend om in de zomer voldoende koeling te geven en in de winter, als warmtepomp, voldoende warmte. Toch doet het toestel zijn reputatie pas echt eer aan zodra er tegelijk verwarmd en gekoeld moet worden. Dat kan hier nodig zijn en het is in elk geval noodzakelijk in bankkantoren, met grote verschillen tussen kantoren en publieksruimtes. Bij een gecombineerde operatie gebruikt de Energy Raiser het afgekoelde water van de verwarming om koude te maken en het opgewarmde water uit het koelingcircuit om warmte te creëren. Die werkwijze brengt een aanzienlijke energiebesparing met zich mee. De combinatie van koelen en verwarmen in één enkel toestel bespaart niet alleen plaats, maar door de warmtewisseling ook veel energie
Martin Van Hoey: \"In feite vergroot dit systeem de vrijheid van de architecten enorm. Want de combinatiemogelijkheden ervan beperken zich niet tot ventiloconvectoren. Het is ook geschikt voor vloerverwarming bij lage temperatuur, voor vloerkoeling en voor de productie van sanitair warm water.\"
Het klimatisatiesysteem bestaat uit tien units voor verwarming en koeling en zes voor de behandeling van de verse buitenlucht. In totaal bedienen ze zes lokalen, waaronder een landschapskantoor en een ruime vergaderzaal. Een deel van de convectoren zit verwerkt in de valse plafonds, een ander deel in wandkasten en zelfs in de lambrisering. \"Bij dergelijke toepassingen moeten we de binnentoestellen overdimensioneren. Zo kunnen we de watertemperatuur beperkt houden tot 45 °C\", aldus Van Houtte. Om de ijswatermachine op het dak te plaatsen moest er een speciale hijskraan op de binnenplaats opgesteld worden, die het apparaat over de nokken heen op een lager gelegen stukje plat dak neerzette.
Haarscherpe coördinatie
\"De specifieke moeilijkheid van dit project zat in de krappe deadline\", herinnert installateur David Zaman zich. \"We hadden slechts drie maanden de tijd om alles uit te voeren. De voorbereiding was te lang uitgelopen, maar ze was wel essentieel. We konden het ons niet permitteren tijden de werken zelf voor een onverwacht probleem te staan. Wegens het beschermde karakter van het gebouw zou het op zo\'n moment te laat zijn om een aanvaardbare praktische oplossing te vinden. Omdat alles in kasten moest ingewerkt worden, was een dagelijkse coördinatie met de schrijnwerkers absoluut noodzakelijk.\"
Voor Zaman was het niet de eerste keer dat hij een combinatie van hoge comfortnormen en lage geluidsniveaus moest installeren. \"In de Handelsbeurs langs de Kouter moesten we ook koeling en verwarming combineren. Het was een groter project, maar we hadden er ook meer ruimte ter beschikking. In het complex bevond zich bovendien een opnamestudio. Die mocht geen last hebben van achtergrondgeluiden.\"